پیام های مراقبتی درشرایط اضطرارآلودگی هوا به مناسبت روز ملی هوای پاک

  بسمه تعالی

آلودگی هوا در حال حاضر نه تنها به عنوان یک موضوع زیست محیطی، بلکه به عنوان یک مسئله جدی بهداشتی مطرح می شود.  در واقع تخمین زده می شود که آلودگی هوا سالانه عامل مرگ زودرس 7 میلیون نفر در دنیا باشد. بنابراین برای محافظت از سلامت خود و اطرافیانمان و مواجهه کمتر با خطرات آلودگی هوا چه باید کرد. 

 AQI شاخصی است که برای گزارش روزانه‌ی کیفیت هوا به کار می رود و به طور ساده با رنگ بندی های خاص نشان می‌دهد که هوای اطرافتان چقدر آلوده است و این حد از آلودگی چه اثراتی ممکن است بر سلامتی شما داشته باشد. در جدول زیر میتوانید اطلاعات کلی در این خصوص را ببینید.

 

اثرات بهداشتی مرتبط با غلظت های ذرات معلق(PM2.5)

 

 

 

 

 

گروه های حساس چه کسانی هستند

کودکان، سالمندان و زنان باردار مستعد بیشترین ابتلا به بیماری های مرتبط با آلودگی هوا هستند. در این بین افراد دارای بیماری های قلبی و عروقی، تنفسی و آسم نیز بسیار آسیب پذیر هستند. 

 

ذرات۲.۵ PM  (ذرات معلق با اندازه کوچکتر از ۲٫۵ میکرون) غالب‌ترین آلودگی موجود در هوا در فصول سرما هستند که بیش از هر نوع آلاینده دیگری بر سلامت افراد اثرگذار است و بخش عمده آن از احتراق سوخت در خودروها و واکنش با نور آفتاب (که متاسفانه همه عوامل آن در محیط و اقلیم ما فراوان است!) در هوای شهری ایجاد می‌شود. ذرات معلق بسیار ریز به راحتی به اعماق ریه و حتی جریان خون نفوذ می‌کند و منجر به بیماری‌های قلبی و ریوی متعددی می‌شود. 

 

وقتی هشدار نارنجی صادر میشودمحدوده 150- 101برای گروه های حساس ناسالم بوده و چنانچه عدد این شاخص از 150 بگذرد  هشدار قرمز صادر میشود،شرایط برای عموم جامعه ناسالم می گردد. با توجه به شرایط حال حاضر و مخاطرات بهداشتی مرتبط ، توصیه های زیر انجام گردد.

1. شهروندان عزیز تا حد امکان از خروج غیر ضروری از منزل و تردد در هوای آزاد خودداری نمایند.

2. هر گونه فعایت بدنی و یا ورزش مثل پیاده روی و دوچرخه سواری به زمان دیگری موکول گردد.

3. کودکان ، خانم های باردار، سالمندان، بیماران آسمی و افراد که سابقه بیماری قلبی و تنفسی دارند از حضور در سطح شهر و هوای آزاد خودداری نمایند.

4. استفاده از ماسک برای عموم شهرواندان عزیز تاکید می گردد.

5. درب ها و پنجره های مشرف به هوای آزاد بسته شوند.

6. در صورت مواجهه با هر گونه تنگی نفس و هرگونه علائم ناراحتی قلبی عروقی سریعا به نزدیک ترین مرکز بهداشتی درمانی مراجعه گردد.

7. در صورت ورود شاخص کیفیت به شرایط ناسالم برای عموم از فعالیت مدارس و صنوف تولید کننده گرد و غبار مثل سنگ بری ها، کک پزی ها، ماسه شویی ها و ... و همچنین تردد وسایط نقلیه دودزا جلوگیری بعمل آید.

نقش ما در پیشگیری از آلودگی هوا

 بسیاری از تغییرات ناخوشایند طبیعت ناشی از رفتارهای غلط ما انسانها می باشد. بهترین راه مقابله با این تغییرات، آگاه و حساس کردن مردم برای تغییر رفتارهای مخرب است. دانش‌آموزان مهم‌ترین عامل تغییر در آینده هستند. رعایت موارد ساده زیر کمک می‌کند که هوای تمیز و سالم‌تری برای تنفس داشته باشیم:۱ پیاده‌روی و استفاده از دوچرخه به جای استفاده از خودرو شخصی.۲. آهسته‌تر و ملایم‌تر رانندگی کنید زیرا در این صورت سوخت کمتری مصرف می‌شود و دی‌اکسید‌کربن کمتری نیز تولید خواهد شد.۳. صرفه‌جویی کردن در مصرف کاغذ و مداد زیرا فعالیت کارخانه‌ها موجب آلودگی هوا می‌شود.۴.هداشت فردی را رعایت کنید و از خوشبوکننده و عطرها کمتر استفاده کنید.۵.در حیاط منزل درخت بکارید، باغچه احداث کنید یا حداقل از چند گلدان در خانه نگهداری کنید.۶. در روز چند بار دست‌هایتان را بشوید (شستشوی دست‌ها به از بین رفتن سرب و کاهش مسمومیت با سرب کمک می‌کند.)۷. در مصرف برق و انرژی صرفه‌جویی کنید زیرا نیروگاه‌ها موجب آلودگی هوا می‌‌شود.

آلودگی هوا و تغذیه

 در بحث تغذیه و نقش آن در کاهش عوارض ناشی از آلودگی هوا، تحقیقات زیادی در کشور صورت نگرفته و آمار دقیقی در دست نیست. شاید معضل اصلی از نگاه کارشناسان تغذیه ، همان آلودگی هواست که اگر ریشه کن شود، طبعاً دیگر نیازی به کاوش و بررسی های این چنین نیز باقی نمی ماند.

آزاده امین پور، عضو هیات علمی انستیتو و دانشکده علوم تغذیه دانشگاه شهید بهشتی در توضیح ارتباط میان تغذیه و محیط زیست می گوید : ” ما به عنوان عنصر و موجودی زنده در مجموعه فعال کره زمین، ناچار به ادامه حیات هستیم. برای همین هم، باید در وضعیتی متعادل قرار بگیریم که از آن به عنوان سلامتی یاد می کنیم . وضعیتی که طی آن قدرت دفاعی بدن در مقابل آلودگی ها بالا رود. “

کارشناسان، تغذیه مناسب را یکی از راه های افزایش قدرت دفاعی بدن در مقابل آلودگی های زیست محیطی می دانند.

آلودگی هوا آثار مخربی را بر دستگاه تنفس، سیستم گوارشی ، اعصاب و روان افراد بر جای گذاشته و اختلالاتی را در عملکرد آنها ایجاد می کند. اینکه برای کاهش این عوارض خطرناک ، باید چه مواد غذایی را و به چه میزانی مصرف کرد، پرسشی است که دکتر ” تیرنگ نیستانی ” استادیار انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه شهید بهشتی اینگونه پاسخ می دهد:

” اکسیدهای ازت، دی اکسید کربن، منو اکسیدکربن و سایر گازهای مخرب، آلاینده های موجود در هوا را تشکیل می دهند که هر یک بر یک عضو خاص از بدن تاثیر می گذارند. طوری که اکثر این گازها در ایجاد حالتی به نام ” استرس اکسیداتیو ” موثرند و ذرات معلق عمدتاً دستگاه تنفسی و ریه ها را مورد هجوم قرار می دهند، در محل خاصی رسوب می کنند و موجب واکنش های التهابی مثل برونشیت، خلط و سرفه های صبحگاهی می شوند.”

وی در توضیح نقش بیماری زای گازهای آلاینده و استرس اکسیداتیو می گوید : در بدن ما به طور طبیعی مولکول هایی وجود دارند که ترکیبات دیگر را اکسید می کنند مثل مولکول هایی که در قشرهای سلولی هستند و یا پروتئین های آنزیم. برای جلوگیری از این واکنش ( اکسیداسیون )، سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی در بدن همیشه فعال است .

در حالت عادی این دو واکنش در حالت تعادل هستند، ولی اگر این تعادل به هم بخورد و اکسیداسیون مولکولی بیشتر شود ” استرس اکسیداتیو ” نام می گیرد که امروزه عامل بسیاری از بیماری های التهابی، قلبی عروقی، آسم آلرژیک و … شناخته شده است و گازهای آلاینده هوا می توانند آن را تشدید کنند.

علاوه بر عوامل داخلی، کمبودهای غذایی نیز دفاع آنتی اکسیدانی را کاهش داده و ساخت و ساز آن را مختل می کند که برای تقویت آن می بایست از آنتی اکسیدان های غذایی کمک گرفت

 

چه بخوریم، چگونه بخوریم؟

وقتی می توانیم با کمی دقت و توجه در انتخاب غذای مصرفی و موادی که در طی روز تغذیه می کنیم، تهاجم آلاینده ها را تحت کنترل در آوریم و جان سالم به در بریم، چرا این کار را نکنیم؟

دکتر نیستانی، خوردن آنتی اکسیدان ها را راهی برای مقابله با عوارض آلودگی هوا می داند و می گوید : ” اگر غذای ما از نظر آنتی اکسیدان ها غنی باشد، احتمال وقوع استرس های اکسیداتیو هم کاهش می یابد. ویتامین های

C  , E  ، کاروتنوئیدها، پلی فنول ها از آنتی اکسیدان های مهم هستند. سبزی ها و میوهای تازه، منابع غنی ویتامین C هستند. حساسیت این مواد به حرارت ، نور و PH محیط بالاست ؛ مثلاً با افزودن جوش شیرین به غذا، ویتامین موجود در این مواد غیر فعال می شود. از این رو بهتر است میوه ها و سبزیجات را تازه مصرف کنید.

روغن سویا ، آفتابگردان ، جوانه گندم و سایر روغن های گیاهی، غنی ترین منابع ویتامین E هستند. ویتامین های E نسبت به شرایط طبخ مقاومت بیشتری دارند. “

سایر مواد غذایی موثر برای کاهش اثرات مخرب آلودگی هوا بر بدن به شرح زیر است.

روی یک از این مواد موثر است. انواع گوشت و غلات به خصوص غلات سبوس دار منابع سرشار از روی هستند.

مردم ایران از دیر باز با مشکل کمبود روی در بدن خود مواجه بودند که یکی از مهم ترین این عوامل اسید فیتیک ( فیتات ) موجود در غلات است.

نکته مهمی که در هنگام مصرف غلات باید در نظر داشته باشیم ، این است که وقتی از غلات برای تهیه نان استفاده می کنیم، حتماً می بایست عمل تخمیر خمیر نان بدون دخالت جوش شیرین انجام شده باشد.

زیرا بطور طبیعی آنزیمی به نام فیتاز در غلات موجود است که بر اثر عمل تخمیر خمیر نان فعال می شود و اسید فتیک را تجزیه می کند. اگر تخمیر صورت نگیرد، فیتاز فعال نمی شود ، در نتیجه اسید فیتیک با روی ترکیب شده و فیتات روی را تشکیل می دهد. در این صورت روی جذب نمی شود و سیستم ایمنی بدن دچار مشکل خواهد شد.

همانطور که اشاره شد شیر و لبنیات نیز عوارض ناشی از آلودگی هوا را بر دستگاه گوارش کاهش می دهند.

وجود ماده ای به نام پکتین در سیب، سرب را به طور کامل از بدن دفع می کند و هر قدر مصرف سیب در طول روز بیشتر باشد، برای کاهش عوارض آلودگی هوا بهتر است. سایر منابع غنی از پکتین عبارتند از : مرکبات مثل پرتقال و لیمو و گریپ فروت – توت فرنگی – هویج و غلات سبوس دار.

کلام آخر اینکه اگر در شهرهای پر جمعیت و آلوده زندگی می کنید، از خوردن مواد غذایی زیر برای حفظ تندرستی غفلت نکنید تا از این مهلکه جان سالم به در برید :

• حداقل روزانه دو لیوان شیر

• حداقل ۴۰۰ گرم سبزی و میوه تازه در طی روز

• غلات سبوس دار

• حداقل یک سیب در طول روز

 

منابع:

1-راهنمای محاسبه ، تعیین و اعلام شاخص کیفیت هوا- مرکز سلامت و محیط و کار

2- آیین نامه اجرایی تبصره 3 ماده 3 قانون هوای پاک- تصویب هئیت وزیران 1397 

3- اصول خود مراقبتی برای حفظ سلامتی در شرایط ناسالم آلودگی هوا – مرکز سلامت محیط و کار و مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم سال 1401

4- گایدلاین خود مراقبتی در زمان آلودگی هوا معاونت بهداشتی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی